“Sabam is veel meer dan een administratief aanspreekpunt”

Regisseur Matthias Lebeer zetelt sinds enkele maanden in het Bestuursorgaan van Sabam — het orgaan dat mee richting geeft aan de strategie en werking van de vereniging. Met zijn 42 jaar is hij het jongste bestuurslid, maar tegelijk brengt hij een uitgesproken internationaal perspectief mee, opgebouwd via een indrukwekkend parcours in fictie, documentaire en reclame, met Londen als uitvalsbasis. In dit interview duiken we dieper in zijn traject als maker, zijn visie op auteursrechten en het belang van inspraak binnen Sabam.

Enkele wapenfeiten

• Doorbraak met de kortfilm Brod Ludaka (Oscar shortlist, 2008)
• Twee Gouden Cannes Lions voor reclamewerk voor Nissan en PlayStation
• Internationale campagnes voor tal van grote merken
• Co-creator en regisseur van het middendeel van de tv-reeks This Is Not a Murder Mystery
• Co-creator van Heysel 85 (geselecteerd voor de Berlinale van 2026)

Van fotografie naar film: een parcours in versnelling

Wat begon als een liefde voor fotografie, groeide uit tot een filmparcours dat al vroeg in een stroomversnelling kwam. Lebeer studeerde filmregie aan het RITCS en bracht zijn derde jaar door in Praag, aan de filmschool waar ooit ook Roman Polanski zijn vak leerde.

Nauwelijks teruggekeerd trok hij in 2006 voor zijn afstudeerfilm naar Sarajevo, waar hij Brod Ludaka draaide. De film belandde op de Oscar Shortlist voor Beste Kortfilm — een zeldzame erkenning die deuren opende.

“Het was een bijzonder vroege en intense start,” blikt Lebeer terug. “Maar belangrijker is dat de liefde voor het beeld nooit is weggegaan. Integendeel: naarmate ik ouder werd, is ze alleen maar gegroeid.”

Wat voedt jouw liefde voor film als maker?

“Film is meer dan een goed gekadreerd beeld. Het is een samenspel van disciplines. Fotografie blijft mij enorm aanspreken, maar film komt pas echt tot leven wanneer die verschillende elementen zoals beeld, muziek en sounddesign samenvallen. Ik heb een muzikale achtergrond — ik heb meer dan 10 jaar lang viool en gitaar gespeeld — en besteed bewust veel aandacht aan het auditieve aspect van mijn films. Dat muzikaal gehoor helpt me bij het opbouwen van een scène. Film maken is voor mij een architecturaal proces: een idee dat vorm krijgt op papier, een set die begint te ademen, acteurs die groeien in hun rol, decors die kloppen en een score die het verhaal draagt. Het plezier zit in dat bouwen.”

Je combineert fictie met een stevige carrière in de reclamesector. Hoe is die combinatie ontstaan?

“Toen ik mijn carrière probeerde uit te bouwen, kwam ik in contact met verschillende reclameproductiehuizen in België. Zo ben ik er eigenlijk ingerold. Ook bij reclamefilms vertrek je als regisseur vanuit een script, met dat verschil dat je je verhaal in dertig seconden moet vertellen. Succesvolle campagnes in België brachten me al snel in contact met de internationale markt, wat in 2010 resulteerde in een verhuis naar Londen. Intussen werkte ik voor zowat alle grote merken: van Apple en Mercedes tot Nespresso.”

Wat maakt reclameregie interessant?

“Reclame is een harde, maar bijzonder vruchtbare leerschool. Het is een ontzettend competitieve wereld waarin alles snel moet gaan, maar waar je ook razendsnel ervaring opdoet. Je werkt aan een hoog tempo, reist van land tot land en leert efficiënt beslissingen nemen.

Fictie blijft voor mij het ultieme doel, zonder twijfel. Maar het is tegelijk ook het moeilijkste parcours vind ik: financiering vinden, vertrouwen winnen — dat vraagt tijd. Hoe je ergens raakt, is uiteindelijk minder belangrijk dan wat je onderweg opsteekt. Mijn weg liep via reclame. Niet de meest evidente, maar wel degene die mij als maker heeft gevormd.”

Wat heeft die praktijkervaring betekend voor jouw kijk op auteursrechten?

“Die ervaring heeft mij bijzonder scherp gemaakt op het belang van auteursrechten. Reclamespots blijven soms jarenlang circuleren. Het lijkt me dan ook vanzelfsprekend dat makers daarvoor ook jaar na jaar correct worden vergoed. Heldere afspraken en vergoedingen zijn geen detail, maar een essentieel onderdeel van het makerschap. In elk project kruipen tijd, expertise en creatief vakmanschap. Dat werk verdient het om duurzaam erkend én vergoed te worden. Daarin speelt Sabam een sleutelrol.”

Wanneer werd Sabam meer dan een administratieve partner?

“Tijdens This Is Not a Murder Mystery, mijn fictieserie rond René Magritte, werd mijn samenwerking met Sabam echt intensief. Ik wilde daarin zorgvuldig omgaan met bestaand werk: toestemming vragen, originele creaties correct gebruiken, het scenario helder houden en tegelijk mijn creatieve vrijheid bewaren. In dat hele proces bleek Sabam veel meer dan een administratief aanspreekpunt. Het was een echte partner. Dat traject heeft mijn blik verbreed. Ik ontdekte hoe ruim Sabam werkt: niet alleen binnen film en muziek, maar ook rond beeldende kunst, literatuur, theater en internationale exploitatie.”

Wat motiveerde je om toe te treden tot het Bestuursorgaan?

“Toen er een plaats vrijkwam in het Bestuursorgaan, voelde dat als een logische stap. Ik sta met twee voeten in het vak en begrijp goed waar makers en regisseurs vandaag tegenaan lopen. Als jongste lid breng ik bovendien een uitgesproken internationaal perspectief mee, opgebouwd door mijn parcours buiten België. Die blik zorgt soms voor andere vragen en invalshoeken. Ik vind het boeiend om strategisch mee te denken over de richting die Sabam uitgaat en die evolutie van dichtbij mee te volgen. Dat engagement neem ik met veel enthousiasme op.”

Welke dossiers houden je het meest bezig?

“Een thema dat me sterk bezighoudt, is artificiële intelligentie. Mijn houding is daarin geëvolueerd. Anderhalf jaar geleden stond ik er erg sceptisch tegenover. Vandaag zie ik AI als een tool, al blijft ze me ook frustreren. Ik sta liever op set, met mensen rondom mij. Verhalen groeien uit menselijke interactie — dat vang je niet in een prompt. Tegelijk wil ik AI niet zomaar afschrijven. Als er een echte shift komt, zullen we die moeten omarmen. Maar dan moet de technologie verder staan dan vandaag. Net daarom zie ik voor de sector een dubbele opdracht: onderzoeken waar AI kan ondersteunen, en tegelijk waken over de rechten van makers. En daar kan Sabam een cruciale rol spelen, als brug tussen beschermen en vooruitdenken.”

Voor wie minder vertrouwd is met de werking: wat doet het Bestuursorgaan concreet?

“We komen om de drie maanden samen. Een week vooraf krijgen we alle dossiers toegestuurd. Tijdens de vergaderingen wegen we af, stemmen we en geven we richting. De sfeer is constructief: er wordt echt wel wat goedgekeurd omdat het voorbereidende werk sterk is, maar er is ook ruimte voor debat. Ik stel daarbij geregeld vragen vanuit de positie van de regisseur en audiovisuele maker.

Tegelijk speelt alles zich af in een verschuivend medialandschap. De traditionele tv-kijker verliest terrein, terwijl platformen en mobiel blijven groeien. De centrale vraag is dan ook: hoe houden we auteursrechten overeind in die nieuwe realiteit?”

Hoe kijk je naar de toekomst van de audiovisuele sector in België?

“Prognoses blijven delicaat, zeker in België. Voor commissioners en distributeurs is het bijzonder moeilijk om te voorspellen wat kijkers precies willen — zowel voor televisie als voor cinema. Tegelijk voel ik bij jongere generaties, vooral bij twintigers, een duidelijke honger naar echtheid. Ik zie steeds meer jongeren huiveren van de overload aan content op bijvoorbeeld TikTok. Misschien keert de liefde voor cinema en echt vakmanschap wel terug.”

Welke raad geef je jonge makers mee?

“Never give up. Be patient. Twijfel dus niet te snel aan jezelf. Sommige dingen hebben tijd nodig om te groeien. Bouw stap voor stap. Probeer ook niet te veel achter de trends aan te lopen, maar je eigen stem te blijven volgen. En verder: vergelijk jezelf niet voortdurend met anderen, hoe menselijk dat ook is.”

Tot slot: waarom is het belangrijk dat Sabamleden op 18 mei naar de Algemene Vergadering komen?

“De Algemene Vergadering is de plek waar makers uit alle disciplines samen komen. Je hoort wat er leeft bij Sabam, waar we naartoe gaan en krijgt de kans om vragen te stellen en je stem te laten horen. Het is inspraak in de praktijk: je gebruikt je stem om mee richting te geven. En eerlijk: het is ook gewoon in je eigen belang. Last but not least: het wordt een dag waarop enkele leden voor het eerst hun nieuwe werk komen tonen: regisseur Mathieu Mortelmans komt spreken over zijn nieuwe tv-serie ‘Terroristenjager’ en Louis de Diebach wordt geïnterviewd over zijn nieuw boek. Niet te missen dus", besluit Lebeer.